Ogłoszenia

Rozpoczynamy Wielki Tydzień, w czasie którego rozpamiętywać będziemy Mękę, Śmierć i Zmartwychwstanie naszego Pana Jezusa Chrystusa.

czytaj więcej »

Aktualności

aktualizowano: 6 dni temu, 2019-04-13 Odsłon: 35

Słownik pojęć i symboli liturgicznych

C, jak… chrzcielnica

Chrzcielnica jest miejscem świętym w kościele, najświętszym po ołtarzu i tabernakulum, stanowi istotny element w kościele parafialnym (nie mają przywileju chrzcielnic kościoły miejsc pielgrzymkowych czy zakonnych). Nazwa fons baptismi – źródło chrzcielne, wywodzi się z faktu, że pierwotnie chrztu udzielano przy brzegu rzeki (Dz 8, 36-38; 16, 13).

Chrzcielnica symbolicznie jest grobem i łonem. Chrzczony umiera dla grzechu i odradza się przez łaskę, naśladując rytualnie śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa. Myśl tę wyraził Cyryl Jerozolimski w Katechezie mistagogicznej (II, 4). Święty Efrem w Hymnie o dziewictwie pisał: O uterus… (O łono, które rodzisz każdego dnia bez boleści synów królestwa nieba). Chrzest jest dla nich drugim łonem, które ich rodzi (VII, 7). W De sacramentis (II, VI, 19) św. Ambrożego z kolei czytamy: „Fontanna chrzcielna jest jak grób. Woda chrzcielna posiada wyjątkowo bogate znaczenie w sakramencie chrztu, jest woda stworzenia, woda czterech rzek w Edenie, woda która w mariażu ze słońcem oznacza łuk – tęczę przymierza. Woda czysta jaśniejąca – ale posiadająca siłę oczyszczenia człowieka z wszelkich grzechów, jak zatopiła armię egipską i uratowała Żydów”.

Pseudo Dionizy Areopagita (Hierarchia kościelna II, 7) nazywa chrzcielnicę „łonem wszelkiego usynowienia”. W katedrze w Abidjan (Wybrzeże Kości Słoniowej) baptysterium składa się z trzech ogromnych kamiennych sarkofagów, w których kładzie się neofitę i z których zmartwychwstaje on, rodząc się do nowego życia.

Dozwolone jest zbudowanie chrzcielnicy poza przestrzenia kościoła, jak było w pierwotnym chrześcijaństwie.

Chrzcielnica powinna być stała, pozostawać w optycznej więzi z wiernymi. Jest to miejsce wody i światła. Wschodni chrześcijanie nazywali chrzcielnicę oświecenie – światło, w Hagia Sophia w Konstantynopolu „Wielkie Oświecenie”. Zabiegano, by w miejscu chrztu powietrze było pachnące, dlatego np. w baptysterium na Lateranie w dniu paschy spalano 200 funtów balsamu wyprodukowanego z lentyszka z Syrii lub Grecji albo balsam z Arabii. Nowo ochrzczeni pachnęli perfumami ze Wschodu – z Nowego Świata – było to zaproszenie do podróży i nawiązanie do wspaniałomyślności ewangelicznej Marii Magdaleny.

Współcześnie zauważalny jest nawrót do udzielania chrztu przez zanurzenie. Rehabilitacja „zanurzenia” wyraziściej symbolizuje śmierć i zmartwychwstanie w Chrystusie. Poza tym chrzcielnice sytuuje się blisko wejścia (przejście), nie w chórze, by podkreślić „przejście” dokonujące się w chrzcie, a nie tylko wejście – próg. Chrzcielnice nie powinny znajdować się w prezbiterium, by zgodnie z Rytuałem mogła odbyć się procesja od chrzcielnicy do ołtarza.

W znaczeniu chrzcielnicy, jej widoczności, miejsca warto także podkreślić, że chodzi o wejście do wspólnoty Kościoła, znak, że ochrzczony stał się częścią zbiorowości, której częścią najważniejszą jest Jezus Chrystus. Wchodząc w zbiorowość, nie traci się nic ze swej osobowości, nigdzie też nie jest człowiek tak wydobyty z masy ludzkiej, podniesiony do bezpośredniego związku ze Stwórcą, a jednocześnie nigdzie bardziej włączony w ludzkość, jak właśnie w sakramencie chrztu.

Mówiąc o chrzcielnicy, nie sposób nie wspomnieć o baptysterium, z tego prostego powodu, że ukształtowanie miejsca, w którym znajduje się chrzcielnica, winno odwoływać się w dekoracji do symboli w baptysteriach, których wystrój był wyrazem znaczenia chrztu i jego miejsca w życiu chrześcijanina. Baptysterium związane było z ecclesiae mater (kościół katedralny), dlatego nosiło nazwę Genetrix ecclesia (Kościół rodzicielka).

Przypomnijmy charakterystyczne nazwy baptysterium: źródło życia, światynia wyroczni, sanktuarium odrodzenia, w Haga Sophia, gr. photisterion, baptisterii basilica, tempulum baptisterii (baptismatos oikos).

Baptysteria celowały w wielości symboli. Do najczęstszych należały: gołębica – symbol Ducha Świętego, w nawiązaniu do chrztu Jezusa w Jordanie (Mt 3, 16) – symbol miłości Boga zstępującego na ziemię, ewokacja stworzenia, nowego stworzenia, które miało miejsce w chrzcie Jezusa.

Łańcuch na chrzcielnicach, szczególnie bretońskich, wskazywał  na potęgę wiary chrześcijańskiej; w niektórych kulturach łańcuch jest przywilejem boskości. U Celtów – druid jest człowiekiem łańcucha, ma prawo do mądrości i do siły; dąb – drzewo święte; paw – symbol nieśmiertelności – w chrzcie człowiek otrzymuje ziarno nieśmiertelności. Pawie z rozwiniętymi piórami w formie koła mówiły katechumenom o wielkości ich chrztu. Jeleń porównywany jest często do drzewa życia, symbolizuje płodność, rytm wzrostu, odrodzenie (spotykany także w tradycji muzułmańskiej). „Jak łania pragnie wody ze strumienia, tak dusza moja pragnie Ciebie, Boże” (Ps 42, 1). Ryba, gr. ichtys – ideogram Jezusa (I), Chrystusa (X), Syna Bożego (Th) Zbawcy (S), zwykle w połączeniu z chlebem, jest symbolem Eucharystii. Jak ryba żyje w wodzie, tak zanurzony w wodzie chrztu chrześcijanin porównywany jest do małej ryby  na wzór samego Chrystusa (Tertulian, Traktat o chrzcie 1). Lilia biała – posiada konotacje królewskie, jest biblijnym symbolem wybrania, umiłowania (por. Mt 6; Pnp 2, 2: „jak lilia pośród cierni, tak przyjaciółka moja pośród dziewcząt”). Gronostaj królewski – również znak wybrania, i inne.

Bogactwo symboliki ma swoje źródło w świadomości wielkości tego sakramentu, to „kąpiel wieczności”, Bóg obejmuje plazmę człowieka. Kościół podejmuje duże ryzyko, ale jest to ryzyko piękne, ugruntowane na wspaniałomyślnej wierności Boga. Warto także przywołać samą architekturę baptysterium – najczęściej ośmiokątną – ortogonalną – wyrażającą pełnię darów (choć były także baptysteria kwadratowe).

 

aktualizowano: 6 dni temu, 2019-04-13
Wszystkich rekordów:
Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Stanisława BM w Szczecinie
ul. Kolorowych Domów 2, 70-781 Szczecin, tel. , fax.
2013 © Wszelkie prawa zastrzeżone