aktualizowano: 2018-01-27 20:12 Odsłon: 196

Słownik pojęć i symboli liturgicznych

E, jak… Epifania

Wydaje się, że można mówić o chronologicznym pierwszeństwie obchodów Objawienia Pańskiego w stosunku do obchodów Bożego Narodzenia. Uroczystość Epifanii (Objawienia Pańskiego) jest pochodzenia wschodniego. Jej najstarsze ślady prowadzą do Aleksandrii w Egipcie, gdzie już w II w. bazylidianie, sekta gnostycka, upamiętniali chrzest Jezusa, czyli w ich przekonaniu moment, w którym Logos wziął w posiadanie człowieka Jezusa – dlatego stał się On Synem Bożym i Mesjaszem. Chrzest jest zatem zrodzeniem i narodzinami Chrystusa. Nie jest jasne, kiedy i jak ta gnostycka celebracja chrztu Jezusa stała się świętem Objawienia w Kościele egipskim.

Niektórzy autorzy uważają, że przyczyna powstania święta Objawienia Pańskiego na Wschodzie niewiele różni się od tej, która spowodowała pojawienie się uroczystości Bożego Narodzenia na Zachodzie. Według świadectwa Epifaniusza z Salaminy (315-403), w różnych miastach Egiptu i Arabii poganie obchodzili święto zwycięstwa światła ku czci boga-słońca Aiona, zrodzonego z dziewicy imieniem Kora. Czyniono to w kulminacyjnym momencie zimowego przesilenia słonecznego, mniej więcej dwa tygodnie po 25 grudnia, to znaczy w nocy z 5 na 6 stycznia. Przy tej okazji, w ramach uroczystego ceremoniału czerpano i przechowywano wodę z Nilu. Tutaj miałby swój początek przedmiot święta Epifanii na Wschodzie, które w głównej mierze, jak wspomniano powyżej, jest oparte na upamiętnieniu chrztu Jezusa.

Choć wielu autorów zaakceptowało teorię pogańskiego pochodzenia daty święta 6 stycznia, to wśród hipotez utrzymujących eklezjalne podłoże Epifanii możemy wspomnieć tę, która wyprowadza ją z kalendarza czytań biblijnych stosowanego w liturgii różnych Kościołów. To miałoby wyjaśnić różne akcenty tego święta w różnych regionach. Przyjmując styczeń za początek ciągłej lektury Ewangelii, każdy Kościół lokalny zabarwiałby je tymi odcieniami Ewangelii, z którymi był szczególnie związany. Na przykład w Azji Mniejszej zwyczaj używania Ewangelii Janowej mógł skierować to święto ku pełnej zbieżności między narodzinami a chrztem Chrystusa; w Jerozolimie preferowano tekst św. Mateusza, co w naturalny sposób prowadziło do utożsamienia początków Ewangelii z narodzinami Jezusa w Betlejem; zamiłowanie do Ewangelii św. Marka w Aleksandrii skłaniało do zogniskowania początku wszystkiego na samym wydarzeniu chrztu. Wszędzie jednak zachował się łączący element: ukazanie się Boga w Człowieku.

Wiadomo, że pod koniec IV w. święto Objawienia Pańskiego obchodzone 6 stycznia było obecne w wielu Kościołach wschodnich i zachodnich z dużą różnorodnością treści: chrzest Jezusa, Jego narodziny, pokłon Mędrców, cud w Kanie itp. Po wprowadzeniu Bożego Narodzenia na Wschodzie Epifania w tych Kościołach będzie upamiętniała głównie chrzest. Pierwsza informacja o jej obchodach w Rzymie pochodzi z połowy V w., a znajdujemy ją w Kazaniach o Objawieniu Pańskim, wygłoszonych przez św. Leona Wielkiego. Przedmiotem tego święta był – według nich – pokłon Mędrców, temat przeważający w większości Kościołów zachodnich.

aktualizowano: 2018-01-27 20:12
cofnij drukuj do góry
Wszystkich rekordów: