Ogłoszenia

Jarmark Jakubowy
20-22.07.2018
Rekolekcje przed odpustem 22 - 24.07.2018
Odpust ku czci św. Jakuba Ap 25.07 godz. 18.00

czytaj więcej »

Kącik liturgiczny

aktualizowano: 2018-02-17 20:34 Odsłon: 107

Słownik pojęć i symboli liturgicznych

P, jak… pozdrowienie ołtarza i zgromadzonego ludu

W tej części naszego słownika pojęć i symboli liturgicznych proponujemy pochylić się nad wymową dwóch pierwszych czynności wykonywanych przez celebransa w ramach obrzędów wstępnych Mszy świętej:

  • pozdrowienia ołtarza;
  • znaku krzyża i pozdrowienia ludu.

Na wstępie warto zaznaczyć, iż zgromadzenie liturgiczne powstaje jeszcze przed rozpoczęciem liturgii, a powitanie kapłana zwracającego się do ludu słowami „Pan z wami” nie jest tylko oznaką dobrego wychowania i życzeniem, „aby Pan był z nami”, lecz przede wszystkim stwierdzeniem faktu Jego OBECNOŚCI. Jest to wspólnota „w imię Pana” jeszcze przed rozpoczęciem Ofiary. Godne uwagi jest to, że z chwilą wejścia do kościoła człowiek dokonuje przyłączenia się do pewnej grupy, którą tworzą osoby jej znane, jak i obce; wykształcone oraz zupełnie proste; ludzie młodzi, starzy i dzieci, a specyfiką owego zgromadzenia jest to, że w tym miejscu przede wszystkim spotykają OBECNOŚĆ – „Gdzie są dwaj albo trzej w imię moje, tam jestem pośród nich” (Mt 18, 20). Dla porządku przypomnę, że „wierni stoją od rozpoczęcia śpiewu na wejście albo od początku wejścia kapłana do ołtarza, aż do kolekty włącznie” (zob. OWMR 43).

„Po przyjściu do prezbiterium kapłan, diakon i usługujący oddają cześć ołtarzowi przez głęboki ukłon. Na znak czci kapłan oraz diakon całują ołtarz” (zob. OWMR 49). Kapłan według uznania może ołtarz okadzić (zob. OWMR 43).

W tym miejscu zatrzymajmy się na chwilę, aby uzmysłowić sobie rolę ołtarza w kościele, wszak zajmuje on w nim centralne miejsce. W Ogólnym wprowadzeniu do Mszału rzymskiego (nr 296) czytamy, że „ołtarz, na którym pod sakramentalnymi znakami uobecnia się ofiara krzyża, jest także stołem Pańskim. […] Jest ośrodkiem dziękczynienia, które się spełnia przez sprawowanie Eucharystii”. Odnajdujemy też wskazanie (zob. OWMR 298), iż „w każdym kościele powinien być ołtarz stały, jasno i trwale wskazujący na Jezusa Chrystusa, który jest żywym kamieniem (por. 1 P 2,4; Ef 2,20)”. Pominę zupełnie odrębne zagadnienie dotyczące wykonania ołtarza i właściwe jego przystosowanie do sprawowania kultu Bożego, a skupię się nad symboliką towarzyszącą oddawaniu mu czci. O tym, że Eucharystia jest ucztą przypomina fakt nakrycia ołtarza obrusem.

W Konstytucji o Liturgii świętej Kościół wyraża troskę, „aby chrześcijanie […] posilali się przy stole Ciała Pańskiego” (zob. KL 48). Zatem znaki czci oddawanej przez kapłana podczas pochylania się i całowania ołtarza sięgają głębiej, niż mogłoby się pozornie wydawać – dotyczą bowiem samego Zbawiciela. Ołtarz jest Jego symbolem i jest na tyle ważny podczas sprawowania czynności liturgicznych, że odstępuje się od przyklękania przed tabernakulum (por. OWMR 274). Stół ofiarny wyobraża Jezusa Chrystusa nie w sposób czynny i rzeczywisty, lecz statycznie, jako przedmiot materialny właśnie w sposób symboliczny. Ołtarz - poprzez Ofiarę – staje się miejscem spotkania ludu Bożego z Bogiem. Ucałowanie ołtarza przez kapłana to nie tylko oznaka szacunku – to coś znacznie więcej. Pocałunek wyraża miłość. Zatem trudno, aby ów gest miał być czyniony bez swoistej, uroczystej atmosfery serdeczności. Obca mu winna być rutyna przyczyniająca się do zacierania symbolicznego wyrazu. W tym geście zawiera się również gorąca zachęta wobec ludu, aby podobnie w tym czasie czynili pokłon Bogu w sercu, dokonując przez to osobistego wyznania wiary we Wszechmogącego i miłość do Niego. Ojcowie Soboru Watykańskiego II w Sacrosanctum Concilium postulują także, „aby chrześcijanie podczas tego misterium wiary nie byli jak obcy i milczący widzowie, lecz aby przez obrzędy i modlitwy tę tajemnicę dobrze rozumieli, w świętej czynności uczestniczyli świadomie i czynnie” (zob. KL 48). Możliwe jest także ucałowanie ołtarza na początku i na zakończenie uroczystej celebracji Jutrzni i Nieszporów (zob. Caeremoniale Episcoporum 196).

Zwróćmy jeszcze uwagę na dodatkowe wyposażenie samego ołtarza, jak i jego bezpośredniego otoczenia. Dokumenty Kościoła precyzują, co może znajdować się na ołtarzu i wokół niego, i tak obok ołtarza lub na nim należy ustawić krzyż i świece (por. OWMR 307 i 308) - krzyż uświadamia wiernym sens misterium dokonującego się podczas Mszy św. na ołtarzu, a świece, ogień, symbolizują Ducha Świętego, którego Jezus posyła nam od Ojca i który jest udzielany podczas celebracji eucharystycznej. Świeca jest równocześnie symbolem Chrystusa i Jego miłości do nas – daje światło i ciepło, sama się jednocześnie spalając, ulegając zniszczeniu. Spalanie się świecy symbolizuje także uniżenie Chrystusa i Jego wyniszczenie na krzyżu z miłości do grzesznika.

Podsumowując: gdy kapłan całuje ołtarz, to przez ten intymny znak stara się przekazać pragnienie wyrażenia poprzez liturgię miłości swojej i całego zgromadzenia do Chrystusa, który do nas przychodzi.

Dodatkowym sposobem okazania szczególnej czci ołtarzowi jest jego okadzenie przez celebransa. W tym miejscu warto przypomnieć, że kadzidło ma wieloznaczną symbolikę. Oznacza obecność Bożą – dym kadzidła jest przecież nieuchwytny jak Bóg; wyrasta to z wydarzenia wyjścia Izraelitów z Egiptu kiedy to słup obłoku towarzyszył im jako znak, że Bóg jest wśród nich. Jest znakiem modlitwy unoszonej ku górze, jak dym. Kadzidło oznacza także oczyszczenie, gdyż jest związane z ogniem. Nie bez znaczenia jest również zapach kadzidła – jego wonności stanowią ofiarę uwielbienia Boga. My, chrześcijanie, jesteśmy przyjemną wonią dla Chrystusa. To skojarzenie wynika z faktu, iż Kościół jest Oblubienicą (por. KKK 789) i zachowuje się jak kobieta - zakochana panna młoda, która chce pięknie wyglądać dla swojego Ukochanego.

Po oddaniu czci ołtarzowi kapłan udaje się na miejsce przewodniczenia, które powinno być tak usytuowane, aby wszyscy zebrani mogli dobrze widzieć i słyszeć kapłana (por. OWMR 310).

Znak krzyża i pozdrowienie ludu następują, gdy skończy się śpiew na wejście (por. OWMR 10 i 124). Kapłan wraz z całym zgromadzeniem, przez wspólny znak krzyża wyznają, że zbawienia oczekują od krzyża Chrystusowego. Tym znakiem wiary rozpoczyna się każdą czynność liturgiczną, lecz na początku Mszy św. ma on specjalną wymowę, bo jest Ofiarą krzyża. Zgodnie ze starym zwyczajem, według którego osoba wyżej postawiona w hierarchii społecznej pozdrawia pierwsza, kapłan pozdrawia wiernych, posługując się jedną z formuł zamieszczonych w tym celu w Mszale Rzymskim: pierwsza tradycyjna formuła, sięgająca początków chrześcijaństwa, a nawet Starego Testamentu: „Pan z wami” (Rt 2, 4); druga formuła pozdrowienia: „Miłość Boga Ojca, łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi”, zaczerpnięta jest z Drugiego Listu św. Pawła do Koryntian (13,13); trzecia formuła: „Łaska i pokój od Boga, naszego Ojca i od Pana Jezusa Chrystusa niech będą z wami” i wszystkie jej warianty znajdują się na początku wszystkich listów św. Pawła i niektórych listów apostolskich (1 P 1, 2; 2 P 1, 2; Jud 1, 2) i Apokalipsy (1, 4-6). Każda z tych formuł oznajmia zebranej wspólnocie obecność Pana, który poucza, uświęca i zbawia. Kapłan życzy tej obecności wszystkim zebranym. Wszystkie formuły są modlitwą, życzeniem i błogosławieństwem. Bóg Ojciec przez Chrystusa, w Duchu Świętym obdarza uczestników liturgii swoją odwieczną miłością, łaskawością, jednością, radością i pokojem.

Odpowiedź ludu: „I z duchem twoim”, także zaczerpnięto z Biblii (2 Tm 4, 22; Gal 6, 18; Flp 4, 23; Flm 25).

Widać w niej charakter modlitewny i życzeniowy. Wierni wzajemnie wyrażają kapłanowi życzenie, by Pan był z jego duchem. Przez „ducha” rozumie się tu Ducha Świętego, działającego w kapłanie. Przez wzajemne pozdrowienie kapłana i ludu ożywia się duch chrztu świętego, w którym „Bóg wysłał do serc naszych Ducha Syna swego” (Gal 4,6). Modlitwa pod wpływem Ducha Świętego staje się bardziej owocna, a wszystkich modlących się jednoczy święta miłość.

W mszale czytamy: „[…] kapłan, zwrócony do ludu, rozkładając ręce, pozdrawia go […]” (zob. OWMR 124). Trzeba, aby gest ten, podobnie jak wszystkie gesty liturgiczne, był starannie wyćwiczony, aby był wymowny i odczuwany jako gest powitania oraz estetyczny, czyli pozbawiony przesady. Przez pozdrowienie kapłana i odpowiedź ludu ujawnia się misterium zgromadzonego Kościoła. Zgromadzenie liturgiczne jest cząstką Kościoła powszechnego. Obecny jest w nim Zbawiciel, który uświęca zebranych, a Ojciec niebieski otrzymuje doskonałą chwałę.

 


Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego, Poznań 2006;
Konstytucja o Liturgii świętej Sacrosanctum Concilium;
Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 2002;
Ceremoniał liturgicznej posługi biskupów, Katowice 2010.

 

aktualizowano: 2018-02-17 20:34
Wszystkich rekordów:
Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Stanisława BM w Szczecinie
ul. Kolorowych Domów 2, 70-781 Szczecin, tel. , fax.
2013 © Wszelkie prawa zastrzeżone