Ogłoszenia

Rozpoczynamy Wielki Tydzień, w czasie którego rozpamiętywać będziemy Mękę, Śmierć i Zmartwychwstanie naszego Pana Jezusa Chrystusa.

czytaj więcej »

Kącik liturgiczny

aktualizowano: 2019-03-16 16:39 Odsłon: 33

Słownik pojęć i symboli liturgicznych

C, jak… chleb: łamanie chleba, włączenie (immixtio) postaci chleba z winem, chleb przaśny

1. Chleb, jak prawie każdy symbol posiada swoje znaczenie w dziedzinie:

a) ogólnej;

b) przenośnej;

c) religijnej;

d) specyficznie chrześcijańsko-liturgicznej.

W pierwszym przypadku jest zasadniczym pokarmem ludzi Zachodu, pokarmem koniecznym do życia. „Pierwsze potrzeby życia: woda, chleb, odzienie i dom, by zakryć nagość” (Syr 29, 21); „Chleba naszego powszedniego dawaj nam” (Łk 11, 3; Mt 6, 11). Gdy obywatele cesarstwa rzymskiego wołali Panem et cicrcenes (Chleba i igrzysk) – słowo chleb użyte było w przenośnym znaczeniu. Równocześnie mamy do czynienia z szerokim polem symbolu – posiłek mistyczny – uczta, jeść chleb, spożywać chleb z kimś, znaczyło być jego przyjacielem, zaufanym (Ps 14, 4), dawać chleb głodnemu jest wyrazem miłości bliźniego (Wj 18, 7; Prz 22, 9). Obfitość chleba symbolizuje błogosławieństwo Boga (Ps 132, 15), bogactwo, bezpieczeństwo, dobrobyt (Rdz 49, 20; Jr 44, 17). Z kolei brak chleba – biedę, nędzę (2 Krl 25, 3), karę Bożą za grzechy (Jr 5, 17). W listach Pawłowych, w kręgach hellenistycznych spożywanie, posiłek miał znaczenie (w sensie misterium) sakramentalne, oznaczał komunię wspólnoty z wywyższonym Panem.

Oprócz łamania chleba z potrzebującymi, chrześcijanie sprawowali Eucharystię – realizując wspólnotę z Ukrzyżowanym i Wywyższonym Jezusem, udział w Jego dziele. Chleb używany w Eucharystii jest przaśny (hebr. matsah). Jego znaczenie jest podwójne i dialektyczne. Z jednej strony jest on symbolem wolności (Wg, Wyj 12, 9), Żydzi spożywają bowiem mięso z chlebem bez zaczynu (niekwaszonym), nie było czasu, aby chleb mógł wyrosnąć, kiedy wychodzili z Egiptu, a nie mogli opóźniać ucieczki. Haggada paschalna objaśnia: „ponieważ ojcowie nasi nie mieli czasu, aby zabrać kwas, kiedy Król królów objawił się, aby ich wyzwolić”. Z drugiej strony matsah jest symbolem niewoli Żydów w Egipcie – to jest „chleb niewoli” (Pwt 16, 3), pożywienie niewolników, chleb, który jedli nasi ojcowie w Egipcie (Haggada). Chleb symbolizuje więc zarówno niewolę, jak i wyzwolenie. W Zohar (główne dzieło Kabały w formie aramejskiego midraszu do Biblii – mistyka żydowska) znajdziemy liczne nazwy chleba: „chleb wiary”, „chleb uzdrowienia”. Maca (chleb niekwaszony) traktowana jest jako środek na pobudzenia prawdziwej wiary. Podczas święta Paschy spożywa się tylko chleb niekwaszony. Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy posłużył się chlebem przaśnym: „W pierwszy dzień Przaśników” (Mt 26, 17).

Chleb w służbie Chrystusa nie stał się mieszkaniem Chrystusa uwielbionego, lecz znakiem, że Chrystus uwielbiony wszedł w relację z naszym czasem i przestrzenią. Realna obecność (łac. hic et munc: hic – tu, przestrzeń; munc – teraz, czas) rzeczywista – całkowicie duchowa. Eucharystia to prawdziwa manna Nowego Testamentu, tj. unikalnego i cudownego czasu – pełni czasu. To nie figura, lecz rzeczywistość. Chrystus obecny jako chleb drogi donec veniat, „ile razy spożywacie chleb, głosicie śmierć Pana aż przyjdzie” (1 Kor, 11, 16).

Eucharystia jest pokarmem ludu w drodze, chlebem na drogę, poczynając od wielkiej paschy aż do wieczności, podobnie jak prorok Eliasz wędrował do góry Horeb, co znalazło wyraz w responsorium po trzecim czytaniu Godziny czytań, antyfonie w oktawie uroczystości Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa. Prorok poszedł w mocy tego pokarmu aż do góry Pana. Eucharystia jest chlebem powszednim, codziennym.

Chleb stosowany w Eucharystii jest:

a) darem Boga, podobnie jak manna: „On użyczy deszczu na twoje zboże, którym obsiejesz rolę, a z urodzajów gleby będzie soczysty i pożywny” (Iż 30, 23); dar manny nie był tylko zaspokojeniem fizycznego głodu Hebrajczyków, pouczał ich również, że słowo Boże, Jego przykazania, także są pokarmem;

b) „owocem pracy rąk ludzkich”, przynoszony chleb jest przekształcany przez człowieka, jego inteligencję, aktywność. Niewielki kawałek chleba oznacza współpracę wielu zawodów, jest dziełem wspólnoty, a nie tylko wynikiem procesów fizycznych i chemicznych. To dla współpracy z człowiekiem w jego zbawieniu Słowo Odwieczne staje się chlebem;

c) symbolem jedności (łamanie chleba), liczne liturgie Wschodu traktują ziarna jako symbol wspólnoty eklezjalnej, „misterium ziarna” – łącznie z misterium chleba. Ziarno mające przebogaty proces wzrostu jest „sakramentem” Stwórcy, Jego objawieniem, pełni rolę diafanu samej Trójcy Świętej. W konsekwencji praca człowieka przygotowującego chleb ofiary i jedności posiada charakter wybitnie sakralny. Znalazło to wyraz w Didache 9, 4: „jak kościół Twój aż po najdalsze krańce ziemi zbierze się w jednym królestwie Twoim”; podobne słowa znajdujemy w Euchologionie Serapiona;

d) pokarmem eschatologicznym – na ten wymiar Jezus wskazał zarówno przy rozmnożeniu chlebów (Mt 14, 13-21), jak i w Ewangelii Jana (6, 51): „kto spożywa ten chleb, żyć będzie na wieki”. Wyrażenie „chleb życia” odwołuje się do drzewa życia w raju – symbolu nieśmiertelność.

 

O łamaniu chleba i immixtio w kolejnych odcinkach słownika pojęć i symboli liturgicznych.

 

aktualizowano: 2019-03-16 16:39
Wszystkich rekordów:
Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Stanisława BM w Szczecinie
ul. Kolorowych Domów 2, 70-781 Szczecin, tel. , fax.
2013 © Wszelkie prawa zastrzeżone