Ogłoszenia

Dziś przeżywamy Światowy Dzień Migranta i Uchodźcy, a od czwartku rozpoczynamy Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan. W tym roku będziemy go przeżywać pod hasłem: „Prawica Twoja wsławiła się mocą” (Wj 15,6).
Program Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan w Szczecinie znajdziemy w gablocie.

czytaj więcej »

Czytelnia

aktualizowano: 2015-09-26 20:32 Odsłon: 951

Lektorat

Słuchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem! (Pwt 6,4)

Niniejszy artykuł stanowi rozwinięcie opracowania pt. „O lektorach” (http://stanislaw-bm.szczecin.pl/wspolnoty/liturgiczna-sluzba-oltarza/lektorzy). Próba ukazania powodów stanowiących o randze niniejszej posługi jest jednocześnie zachętą do głębszej analizy jej obecnej kondycji w naszych wspólnotach parafialnych. Wszak proklamacja słowa Bożego przyczynia się do pogłębiania wiary, która rodzi się ze słuchania - „Słuchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem – Panem jedynym” (Pwt 6,4).

 

Kościół duchowo karmi się przy dwóch stołach: przy stole słowa bardziej się uczy, przy stole eucharystycznym bardziej się uświęca /WL 10/.

 

Tło historyczne

 

Pierwsze informacje o zinstytuowanym lektoracie pochodzą z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Już w 251 r. papież Korneliusz wymienia istniejące w Kościele Rzymskim grupy duchownych, wśród których są także lektorzy. Istnienie tego urzędu w starożytności potwierdzają Tertulian i św. Cyprian.

W pierwszych wiekach lektorat był stopniem wejściowym do stanu duchownego, od piątego stulecia wprowadzenie do duchowieństwa następowało z przyjęciem tonsury (łac. strzyżenie, wygolony krążek głowy obejmujący ciemię, w Kościele katolickim znak przynależności do duchowieństwa). Początkowo lektorzy zdobywali stosowną wiedzę oraz umiejętności przez praktykę, ale już w 527 roku hiszpański synod w Toledo polecił, żeby lektorów uczyć i wychowywać w domu biskupa. Z czasem zadanie kształcenia młodych duchownych przeszło na proboszczów, co dało początek szkołom parafialnym.

W Kościele obrządku łacińskiego do 1972 r. lektorat był drugim z czterech niższych święceń duchownych (ostiariat, lektorat, egzorcystat i akolitat), udzielanym kandydatowi do kapłaństwa w czasie formacji seminaryjnej.

15 sierpnia 1972 r. papież Paweł VI w dekrecie Ministeria Quedam zniósł w Kościele łacińskim święcenia niższe oraz subdiakonat, ustanawiając jednocześnie posługi lektora i akolity, przewidziane dla świeckich.

Ciekawostka: grupy, w których stale sprawuje się Mszę świętą według Mszału Piusa V (np. Bractwo świętego Piotra) nadal praktykują udzielanie święceń według dawnej tradycji. Podobnie w Kościołach Wschodnich lektorat jest do dziś stopniem święceń niższych (chirotesją).

 

Posługa lektoratu – współczesne zasady i uwarunkowania

 

Ustanowionymi lektorami są zazwyczaj klerycy III roku formacji seminaryjnej, a także ustanowieni przez biskupa mężczyźni nie żyjący w celibacie. Lektor musi mieć odpowiednie przygotowanie. Poza tym, że czyta słowo Boże, poza liturgią przygotowuje innych do pełnienia tej funkcji. Poza Mszą św. może w imieniu Kościoła: przewodniczyć nabożeństwom (np. różaniec, gorzkie żale, majowe, czerwcowe itp.), błogosławić pokarmy w Wielką Sobotę i maszyny rolnicze oraz (jeśli tak ustanowi biskup diecezjalny) dokonać chrześcijańskiego pogrzebu (stacja w domu zmarłego i na cmentarzu).

Posługa lektora jest zarezerwowana dla mężczyzn. Udziela jej biskup lub przełożony zgromadzenia zakonnego, odmawiając nas kandydatem stosowną modlitwę z Pontyfikału i wręczając kandydatowi księgę Pisma świętego. Kanon 1035 Kodeksu Prawa Kanonicznego wymaga, by kandydat do święceń diakonatu przez co najmniej pół roku pełnił posługę lektora i akolity.

Strojem liturgicznym ustanowionego lektora jest alba (gdy krój tego wymaga, przepasana na biodrach cingulum i uzupełniona o humerał, który zasłania strój wokół szyi).

 

Stopień formacji ministranta (ministrant słowa Bożego)

 

Odczytywanie słowa Bożego w liturgii powierza się także odpowiednio przygotowanym ministrantom, jednakże, jak czytamy w Instrukcji Episkopatu Polski w sprawie udzielania posługi lektora i akolity świeckim mężczyznom z dnia 2.10.2007 r., w pkt. 10. czytamy: „Należy odróżnić praktykę błogosławienia młodych chłopców do czytania słowa Bożego od posługi lektora. Nie otrzymują oni posługi lektoratu, lecz błogosławieństwo do spełnienia funkcji czytania słowa Bożego w podczas liturgii”.

Kurs lektorski dla ministrantów jest organizowany w Polsce przez diecezjalnych i dekanalnych duszpasterzy służby liturgicznej i trwa zazwyczaj około roku. Obejmuje wykłady z podstaw liturgiki, biblistyki i teologii, a także warsztaty z fonetyki i śpiewu. Kończy się udzieleniem przez kapłana błogosławieństwa do pełnienia funkcji lektora odczytanego z Agendy liturgicznej oraz wręczeniem księgi Pisma Świętego – jednak nie zawsze się to stosuje ze względów materialnych.

Podobny kurs może (a nawet jest to wskazane, gdy funkcja lektora jest jej powierzona na dłuższy czas) odbyć także kobieta.

Biskupi, mając prawo zaadaptowania szat liturgicznych do lokalnych potrzeb, w niektórych diecezjach w Polsce wyrazili zgodę, by ustanowieni lektorzy, niebędący alumnami seminarium, jak i pobłogosławieni do funkcji lektora ministranci, nosili na albie tzw. krzyż lektorski.

 

Szczegółowe ujęcie posługi lektora w przepisach Kościoła

 

Funkcja lektora w sprawowaniu liturgii należy do szczególnych. W OWMR 99 czytamy, iż „lektor ustanowiony jest do wykonywania czytań z Pisma Świętego, z wyjątkiem Ewangelii; może on podawać intencje modlitwy powszechnej, a gdy nie ma psałterzysty, może również wykonać psalm między czytaniami”.

Kościół podkreśla również, aby w celebracji eucharystycznej lektor pełnił właściwą mu funkcję (por. OWMR 99).

Więcej na temat posługi lektora w ramach Liturgicznej Służby Ołtarza (LSO) znajduje się w rozwinięciu:

w pkt. 194

„Jeżeli nie ma diakona, w procesji do ołtarza lektor, ubrany w obowiązującą szatę, może nieść uniesiony ku górze Ewangeliarz (nie lekcjonarz!!); w takim przypadku idzie przed kapłanem. Jeżeli nie niesie księgi, idzie z innymi ministrantami”;

w pkt. 195

„Po przyjściu do ołtarza razem z innymi wykonuje głęboki ukłon. Jeśli niesie Ewangeliarz, podchodzi do ołtarza i składa na nim księgę. Następnie zajmuje w prezbiterium swoje miejsce pośród innych ministrantów”;

w pkt. 196

„Lektor wykonuje na ambonie czytania poprzedzające Ewangelię. Jeżeli nie ma psałterzysty, może wykonać psalm responsoryjny następujący po pierwszym czytaniu”;

w pkt. 197

„Jeżeli nie ma diakona, lektor może podawać intencje modlitwy powszechnej z ambony po wstępie wygłoszonym przez kapłana”;

w pkt. 198

„Jeżeli nie ma śpiewu na wejście i na Komunię, a wierni nie recytują antyfon podanych w mszale, lektor może je odczytać w odpowiednim czasie” (por. nr 48, 87).

 

Poprzez posługę lektora całe zgromadzenie eucharystyczne ma możliwość wsłuchania się w słowo Boże

 

Konferencja Episkopatu Polski podkreśla, iż:

 „Liturgię słowa należy sprawować tak, aby sprzyjała medytacji. Dlatego należy unikać jakiegokolwiek pośpiechu, który utrudniałby skupienie. Stosowne są w niej także odpowiednie do poziomu zgromadzenia krótkie chwile milczenia, w których wierni pod wpływem Ducha Świętego mogliby przyjąć słowo sercem i przygotować na nie odpowiedź przez modlitwę. Te chwile ciszy można z pożytkiem zachować np. przed samym rozpoczęciem liturgii słowa, po pierwszym i drugim czytaniu oraz po homilii” (OWMR 56, WEP 11).

„(…)Miejscem wykonywania czytań jest ambona. Godność słowa Bożego wymaga, aby czytający posługiwał się zawsze Lekcjonarzem mszalnym, a nie kartką z tekstem do czytania” (WEP 12).

„Wykonywanie czytań poprzedzających Ewangelię należy do lektorów. Wspólnota powinna przygotować do tej funkcji zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Z zasady czytania powinni wykonywać dorośli, także we Mszach z udziałem dzieci(…)” (WEP 13).

„Psalm responsoryjny, który następuje po pierwszym czytaniu, powinien być śpiewany cały lub przynajmniej jego refren. Psałterzysta, czyli kantor psalmu, stojąc na ambonie, wykonuje wersety psalmu, podczas gdy całe zgromadzenie siedzi i słucha oraz uczestniczy w śpiewie refrenu. Psalm może wykonywać mężczyzna lub kobieta. Jest to proklamacja słowa Bożego – co czyni jedna osoba – więc nie należy tego śpiewu powierzać scholi ani chórowi(…)” (WEP 14).

„Aklamacja przed Ewangelią stanowi samodzielny obrzęd, przez który zgromadzenie przyjmuje i pozdrawia Pana mającego doń przemawiać oraz śpiewem wyznaje wiarę (OWMR 62). Nie jest ona głoszeniem słowa Bożego do zgromadzonych wiernych, lecz radosnym śpiewem wspólnoty skierowanym do Chrystusa. Powinna więc wykonywać ją schola lub kantor albo organista, włączając w śpiew całe zgromadzenie. Jeśli nie śpiewa się Alleluja lub wersetu przed Ewangelią, można ją opuścić (OWMR 63c)” (WEP 15).

 

Wskazania do posługi lektora

 

30 marca 2011 r. Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski ks. abp Józef Michalik wydał dekret zezwalający na publikację Wstępu do II wydania Lekcjonarza mszalnego (Ordo lectionum missae, editio altera, 1981). Tekst przekładu został przyjęty na 352. Zebraniu Plenarnym KEP w Olsztynie 19 czerwca 2010 r. Zatwierdziła go również Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów (dekret z 4 marca 2011 r.).

 

Miejsce głoszenia słowa Bożego

 

Pkt 32 WL:

We wnętrzu kościoła winno znajdować się miejsce podwyższone, stałe, dogodne i okazałe, odpowiadające godności słowa Bożego. Powinno jasno przypominać wiernym, że w Mszy świętej jest przygotowany zarówno stół słowa Bożego, jak i Ciała Chrystusowego, winno wreszcie stanowić skuteczną pomoc dla wiernych w uważnym słuchaniu podczas liturgii słowa.

Pkt 33 WL:

Ambona stosownie do swej struktury winna być przyozdobiona na sposób stały lub zależnie od okoliczności, przynajmniej w dniach uroczystych.

Ponieważ ambona jest miejscem, z którego usługujący głoszą słowo Boże, z natury swojej winna być zarezerwowana dla czytań, psalmu responsoryjnego i orędzia paschalnego. Homilia zaś i modlitwa wiernych mogą być wygłaszane z ambony z racji ich ścisłego związku z całą liturgią słowa. Jest natomiast mniej odpowiednie, aby na ambonę wchodzili inni posługujący, np. komentator, kantor lub prowadzący śpiew.

 

Zadanie wiernych w liturgii słowa

 

Pkt 45 WL:

(…) Uczestnicząc w sprawowaniu Mszy świętej, wierni powinni słuchać słowa Bożego z taką wewnętrzną i zewnętrzną czcią, która by ich prowadziła do wzrostu duchowego życia i pozwoliła coraz głębiej wnikać w sprawowane misterium.

Pkt 46 WL:

Aby wierni mogli ochotnym duchem sprawować pamiątkę Pańską, powinni uwrażliwić się na jedną obecność Chrystusa zarówno w słowie Bożym – „bo gdy w Kościele czyta się Pismo Święte, On sam przemawia” – jak też „zwłaszcza pod postaciami eucharystycznymi”.

Pkt 47 WL:

Aby słowo Boże mogło być przyjęte i wprowadzone w życie chrześcijan, domaga się żywej wiary, która budzi się nieustannie przez słuchanie głoszonego słowa Bożego.

Pismo Święte bowiem przede wszystkim w głoszeniu liturgicznym jest źródłem życia i mocy, zgodnie ze świadectwem Apostoła, że Ewangelia jest mocą Bożą ku zbawieniu dla każdego wierzącego, dlatego umiłowanie Pisma Świętego stanowi źródło siły i odnowy całego Ludu Bożego. Konieczne jest przeto, aby wszyscy chrześcijanie nieustannie otwierali się na radosne słuchanie słowa Bożego. Kiedy słowo Boże przez Kościół jest głoszone i wprowadzane w praktykę życia, oświeca wiernych pod działaniem Ducha Świętego i pociąga do przeżywania całego misterium Chrystusa Pana. Słowo Boże owocnie przyjęte pobudza do nawrócenia serca i do życia jaśniejącego wiarą, zarówno w wymiarze jednostkowym, jak i wspólnotowym, jest bowiem podtrzymaniem chrześcijańskiego życia i źródłem modlitwy całego Kościoła.

Pkt 48 WL:

Świadomość głębokiego związku liturgii słowa i liturgii eucharystycznej w sprawowaniu Mszy świętej będzie prowadzić wiernych do tego, aby uczestniczyli w niej od samego początku, aby to uczestnictwo było uważne i w miarę możliwości przygotowane przez zdobyte wcześniej głębsze poznanie Pisma Świętego; stąd też będzie płynąć pragnienie rozumienia tekstów czytanych w liturgii oraz gotowość dania na nie odpowiedzi przez śpiew.

W ten też sposób na słowo Boże usłyszane i rozważane wierni mogą dawać czynną odpowiedź, pełną wiary, nadziei i miłości, przez modlitwę i ofiarowanie samych siebie, nie tylko podczas sprawowania liturgii, lecz także całym życiem chrześcijańskim.

 

Posługa w liturgii słowa

Kościół wskazuje, iż „należy szanować posługę lektora powierzoną obrzędem liturgicznym”.

Pkt 51 WL:

(…) Jeśli są lektorzy ustanowieni, winni wykonywać przysługującą im funkcję, przynajmniej w niedziele i święta, zwłaszcza w czasie głównej Mszy świętej. Można im będzie także powierzyć obowiązek służenia pomocą w ułożeniu liturgii słowa, a w razie potrzeby przygotowania innych wiernych, którzy na mocy czasowego upoważnienia wykonują czytania w Mszy świętej.

Pkt 52 WL:

Zgromadzenie liturgiczne potrzebuje lektorów, chociażby nie zostali do tej funkcji ustanowieni. Należy się więc starać o to, aby były pewne osoby świeckie, gotowe do wykonywania tej posługi. Jeśli jest więcej lektorów i należy wykonać kilka czytań, wypada je rozdzielić między innych.

Pkt 54 WL:

(…) Lektor ustanowiony (…) gdy wstępuje na ambonę celem czytania słowa Bożego w Mszy św. z ludem winien być ubrany w przysługującą szatę liturgiczną. Ci zaś, którzy pełnią posługę lektora jednorazowo lub nawet stale, mogą wstępować na ambonę w zwykłym stroju, z zachowaniem jednak zwyczajów miejscowych.

Pkt 55 WL:

Ażeby wierni słuchając natchnionych czytań, przejęli się żywą miłością Pisma Świętego, konieczne jest, aby lektorzy wykonujący tę posługę nadawali się do niej i otrzymali staranne przygotowanie, chociażby nie byli formalnie ustanowieni.

Przygotowanie to winno być przede wszystkim duchowe, ale konieczne jest także przygotowanie techniczne. Duchowe przygotowanie zakłada formację przynajmniej w dwóch dziedzinach: biblijnej i liturgicznej. Formacja biblijna zmierza do tego, aby lektorzy potrafili zrozumieć czytania w ich własnym kontekście oraz w świetle wiary pojmować istotną treść orędzia objawienia. Formacja liturgiczna winna lektorom zapewnić pewną znajomość sensu i struktury liturgii słowa oraz związków między liturgią słowa i liturgią eucharystyczną.

Przygotowanie techniczne ma na celu przyswojenie lektorom umiejętności publicznego czytania zarówno żywym głosem, jak i za pomocą współczesnych urządzeń nagłaśniających.

Pkt 56 WL:

(…) Wypada, aby w każdej wspólnocie kościelnej były osoby świeckie zdolne do wypełniania funkcji psałterzysty, a więc odznaczające się umiejętnością śpiewania psalmów, prawidłową wymową i dykcją. To, co wyżej zostało powiedziane o formacji lektorów, odnosi się także do śpiewających psalm.

 

Wykorzystane w niniejszym opracowaniu trzy podstawowe uregulowania Kościoła odnoszące się do istoty liturgii słowa w zgromadzeniu eucharystycznym wskazują, jakie wielkie znaczenie w życiu chrześcijan odgrywa słowo Boże. Słowo proklamowane i przyjmowane z czcią. Słowo, które wskazuje drogę, ale i przemienia nasze serca oraz życie.

Jak praktycznie pełnić posługę, aby w wyniku procesu przygotowawczego do wykonywania czytań  lektor był postrzegany jako osoba identyfikująca się z ich treścią? Ponadto, jak przygotować się do wykonywania czytań od strony technicznej? O tym w kolejnym artykule pt. „Zasady przygotowania i odczytywania lekcji (czytań mszalnych) przez lektora”.

 

Adam Szewczyk

 

OWMR – Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego

WEP – Wskazania Episkopatu Polski

WL – Wprowadzenie do Lekcjonarza mszalnego

 

Literatura:

1) Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen Gentium;

2) Konstytucja o Liturgii Świętej;

3) Kodeks Prawa Kanonicznego;

4) Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego – z 25.02.2004 r.;

5) Wskazania Episkopatu Polski po ogłoszeniu nowego wydania OWMR – z 9.03.2005 r.;

6) Instrukcja Episkopatu Polski w sprawie udzielania posługi lektora i akolity świeckim mężczyznom – z 2.10.2007 r.;

7) Wprowadzenie do drugiego wydania Lekcjonarza mszalnego – z 4.03.2011 r.

 

aktualizowano: 2015-09-26 20:32
Wszystkich rekordów:
Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Stanisława BM w Szczecinie
ul. Kolorowych Domów 2, 70-781 Szczecin, tel. , fax.
2013 © Wszelkie prawa zastrzeżone